Onderzoek naar basis van kanker

12 februari 2016 – Hoe zorgt ons lichaam ervoor dat ons erfelijk materiaal stabiel blijft? En welke rol spelen de daarbij betrokken mechanismen in het ontstaan van kanker? Op die vragen richt hoogleraar Genoomstabiliteit prof. Marcel Tijsterman (LUMC) zich in zijn onderzoek. Op 5 februari 2016 sprak hij zijn oratie uit.

Mutatie DNA

Onze genetische informatie staat geschreven in een taal met slechts 4 letters: de basen G, A, T en C. Het DNA in elke celkern telt 12 miljard van deze letters, die bij iedere celdeling foutloos gekopieerd moet worden. Heel soms gaat dat fout en ontstaat er een verandering in het erfelijk materiaal: een mutatie. Als die mutatie toevallig groeivoordeel oplevert, treedt er een soort evolutie in het klein op. De gemuteerde cel groeit dan uit tot een kleine groep identieke dochtercellen. Als bij een van die cellen toevallig wéér een groeibevorderende mutatie ontstaat, herhaalt het proces zich. Bij een opeenstapeling van zulke mutaties kan er een ongebreidelde wildgroei aan gemuteerde cellen ontstaan: kanker.

Chemicus prof. Marcel Tijsterman
richt zich in zijn onderzoek op twee aspecten die van belang zijn bij het ontstaan van DNA-mutaties: zogenoemde G4-structuren in het DNA en een alternatief herstelmechanisme voor DNA-breuken: alternatieve end-joining.

G4-structuren voor bestrijden tumor

Het DNA bevat moeilijk te kopiëren gebiedjes met opvallend veel letters G (de base guanine), die de neiging hebben om een soort knopen te vormen. Deze zogenoemde G4-structuren bemoeilijken het kopiëren van DNA, waardoor DNA-breuken ontstaan. Het lichaam repareert die breuken wel, maar niet perfect. “Nu blijken mutaties in het DNA van tumorcellen veel vaker vlakbij G4-structuren zitten dan je zou verwachten,” vertelt Tijsterman. “We vermoeden daarom dat deze structuren betrokken zijn bij het ontstaan van kanker.” De hoogleraar wil zich graag verder verdiepen in de G4-structuren. Hij hoopt dat deze kennis uiteindelijk gebruikt kan worden in de strijd tegen tumorcellen.

Herstelmechanisme DNA-breuken

Tijsterman en zijn collega’s hebben een herstelmechanisme voor DNA beschreven en zagen dat het eiwit polymerase theta een essentiële rol speelt. Deze alternatieve end-joining introduceert meer DNA-variatie dan twee andere herstelmechanismen. Daarmee is het een motor achter de evolutie, maar mogelijk óók achter het ontstaan van kanker. Het blijkt dat tumorcellen afhankelijk kunnen zijn van deze derde manier van DNA-herstel. Dat maakt het remmen van polymerase theta misschien interessante als kankertherapie.

Meer informatie

Ontvang ook onze nieuwsbrief
Praat mee