Nieuwe afweercellen in strijd tegen kanker

9 maart 2016 – Kankercellen verstoppen zich voor het afweersysteem. Dat lukt vaak goed. Maar onderzoekers van de afdelingen Medische Oncologie en Immunohematologie en Bloedtransfusie van het LUMC ontdekten een nieuw soort afweercellen die misschien ingezet kunnen worden in de strijd tegen kanker.

Afweersysteem

Het immunologische afweersysteem is alert op de aanwezigheid van cellen die door DNA-mutaties zijn veranderd in kankercellen.  Alle lichaamscellen moeten als het ware aan cellen van het immuunsysteem op ieder moment hun ‘paspoort’ kunnen laten zien. Op hun oppervlak steken structuren uit (HLA-moleculen) die als presenteerblaadjes kleine fragmenten van willekeurige eiwitten uit de cel laten zien. Eiwitten worden voor dat doel in stukken geknipt van 9 tot 11 bouwstenen lang, de zogeheten peptiden. Op bepaalde plekken in de cel worden HLA-moleculen met deze peptiden beladen en vervolgens verhuist zo’n HLA-peptide naar het celoppervlak.

Immuuntherapie

Cellen van ons afweersysteem (T-cellen) zijn voortdurend bezig peptiden te ‘besnuffelen’. Zodra ze iets onregelmatigs bespeuren, dus de aanwezigheid van een peptide van een abnormaal eiwit, slaan ze alarm en wordt de betreffende cel uiteindelijk vernietigd.

Bij de immunologische afweer tegen kanker gaat het om het herkennen van peptiden van gemuteerde (kanker)genen. Dit is de basis van immuuntherapie gebaseerd op kankercel specifieke T-cellen. Deze nieuwe therapievorm is effectief bij sommige kankersoorten en kan een revolutie gaan veroorzaken in de behandeling van kanker.

TAP regelt transport

De Leidse onderzoekers bestudeerden in detail hoe binnen in de cel HLA-moleculen met peptiden worden beladen. Dat transportproces wordt onder andere geregeld door het TAP-eiwit. Opmerkelijk is dat die TAP-functie in kankercellen vaak afwezig is. Enige jaren gelden ontdekten de onderzoekers dat als TAP minder goed functioneert of ontbreekt er opeens peptiden worden gepresenteerd die normaliter nauwelijks voor het immuunsysteem zichtbaar zijn. Het lijkt alsof TAP betrokken is bij een soort veiligheidsdienst die alleen eiwitten schaduwt die potentieel gevaarlijk kunnen worden.

Veelbelovende kandidaten

Een nieuwe bevinding is dat er T-cellen bestaan die TAP-loze kankercellen opmerken omdat ze peptiden van deze ‘ongevaarlijke’ eiwitten herkennen. Deze peptiden worden aangeduid als ‘T-cell epitopes associated with impaired peptide processing’ )TEIPP’. De onderzoekers concentreerden zich op één zo’n TEIPP, afkomstig van het eiwit Trh4. Het wordt zonder tussenkomst van TAP afgeleverd op het HLA. Muizen die door genetische manipulatie TAP missen, blijken geen T-cellen te maken tegen deze TEIPP, want aan het celoppervlak gepresenteerde TEIPP wordt gezien als lichaamseigen.

Wanneer TAP-loze kankercellen in normale muizen worden getransplateerd, gaat het afweersysteem over tot de productie van TEIPP-specifieke T-cellen die in staat zijn om de kankercellen adequaat aan te pakken.  Dat betekent volgens de onderzoekers dat TEIPP-specifieke killer-T-cellen veelbelovende kandidaten zijn voor behandeling van kankers die ongevoelig zijn voor conventionele immuuntherapieën.

Meer informatie

Ontvang ook onze nieuwsbrief
Praat mee