KWF: Discussie over kosten hoort niet in spreekkamer

20 juni 2014 – De minister van VWS moet een speciale commissie instellen die gaat bepalen wat een extra levensjaar van een kankerpatiënt maximaal mag kosten. Daarvoor pleit KWF Kankerbestrijding in haar rapport Toegankelijkheid van dure kankergeneesmiddelen. KWF Kankerbestrijding wil niet dat de discussie over kosten bij arts en patiënt in de spreekkamer terecht komt.

Veel kankerpatiënten zijn voor hun behandeling afhankelijk van kankergeneesmiddelen. In 2013 werd in Nederland 733 miljoen euro besteed aan kankergeneesmiddelen waarvan 519 miljoen euro aan de zogenaamde dure oncolytica. Op dit moment staan 58 dure oncolytica op de lijst van de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa). Ten opzichte van tien jaar geleden is het aantal en het gebruik van deze geneesmiddelen enorm gestegen en deze trend zal doorzetten.

Problemen toegankelijkheid verwacht

In Nederland blijkt de toegankelijkheid van dure kankergeneesmiddelen op enkele uitzonderingen na, goed geregeld. Maar, de Signaleringscommissie Kanker (SCK) van KWF Kankerbestrijding maakt zich zorgen over de toegankelijkheid van dure oncolytica in de nabije toekomst om drie redenen:

  • Er zijn nu meer dan 100.000 nieuwe diagnoses van kanker per jaar in Nederland en dit aantal stijgt elk jaar. De schattingen lopen op tot 125.000 nieuwe kankerdiagnoses in 2020. Een groot deel van deze nieuwe kankerpatiënten zal behandeld worden met dure oncolytica.
  • Er komen steeds meer nieuwe dure, innovatieve geneesmiddelen op de markt. De afgelopen jaren konden de stijgende kosten worden gecompenseerd doordat een aantal dure geneesmiddelen uit het patent gingen. Dit zal in de nabije toekomst niet het geval zijn.
  • De totale zorguitgaven zijn aan maximale groeiafspraken gebonden. Het Budgettair Kader Zorg (BKZ) lijkt in de toekomst onvoldoende ruimte te bieden om alle geneesmiddelen die nu in de pijplijn zitten te blijven financieren.

Krijgt patiënt nog de juiste behandeling?

Het aantal kankerpatiënten en de kosten stijgen, maar de uitgaven worden gemaximaliseerd. Dit zal op korte termijn tot knelpunten leiden in de bekostiging van dure kankergeneesmiddelen. Hierdoor kan een onwenselijke situatie ontstaan waarbij op ziekenhuis- of spreekkamer niveau om financiële redenen wordt bepaald welk duur geneesmiddel wel en niet wordt voorgeschreven. Kankerpatiënten zullen daardoor niet altijd de juiste behandeling krijgen. De SCK vindt het cruciaal dat maatregelen genomen worden om de toegankelijkheid van dure kankergeneesmiddelen ook in de toekomst te waarborgen.

Rol individuele specialist

De specialist heeft een belangrijke rol bij de toegankelijkheid van dure geneesmiddelen door doelmatig voor te schrijven en eerlijk te communiceren met de patiënt over perspectieven en behandelopties.

Europese samenwerking

Momenteel zit er gemiddeld tien tot vijftien jaar tussen de ontwikkeling van een innovatief geneesmiddel en het moment waarop het geneesmiddel kan worden voorgeschreven. Langdurige registratieprocedures spelen hierbij een rol. Als deze procedures verkort kunnen worden, heeft de patiënt eerder toegang tot het geneesmiddel, nemen de ontwikkelingskosten af en kan de prijs ook omlaag. De SCK denkt dat het registratietraject efficiënter kan. Bijvoorbeeld door het zogenaamde adaptive licensing: het vervroegd op de markt brengen van innovatieve geneesmiddelen. De SCK ziet daarnaast graag dat meer wordt samengewerkt met andere Europese landen en dat er geleerd wordt van elkaars kennis en ervaring.

Nationaal (overheids)niveau

De SCK vindt dat afwegingen over kosteneffectiviteit van een geneesmiddel niet thuishoren in de spreekkamer. Beslissingen daarover moeten eerder in het traject. De Nederlandse overheid heeft instrumenten ter beschikking om de prijzen te laten dalen. Bijvoorbeeld het verlagen van de apothekerslijstprijzen, door aanpassing van de Wet geneesmiddelenprijzen (Wgp). Het ministerie van VWS kan prijsafspraken te maken met farmaceutische bedrijven. Maar hierdoor verandert de apothekerslijstprijs niet en de verkregen financiële voordelen komen niet terecht bij de ziekenhuizen maar bij de verzekeraars.

Advies maximale kosten voor behandeling

Volgens SCK moet Nederland een (flexibele) grens bepalen voor kosten van een behandeling gerelateerd aan gezondheidswinst. Ze adviseert de minister daarom een commissie in te stellen die binnen een half jaar een voorstel doet over het maximale bedrag van een behandeling.
De totale uitgaven aan oncolytica zullen sneller groeien dan andere uitgaven in de gezondheidszorg. De SCK stelt daarom voor om voor de dure geneesmiddelen een afzonderlijk jaarbudget vast te stellen, dat binnen het Budgettair Kader Zorg (BKZ) sneller kan groeien dan het BKZ zelf.

Ziekenhuisniveau

Ziekenhuizen en ziekenhuisapothekers kunnen zo scherp mogelijk onderhandelen met de farmaceutische industrie over de inkoopprijzen. De SCK adviseert om bij de vaststelling van een budget voor dure oncolytica met de zorgverzekeraars ook afspraken te maken over de wijze van verdeling gedurende het jaar. Verder moeten ziekenhuizen en zorgverzekeraars het samen mogelijk maken dat het geld de patiënt volgt, als de patiënt een deel van zijn behandeling in een ander ziekenhuis ondergaat.

Beroepsgroepenniveau

Het oordeel van de commissie BOM wordt door de beroepsgroep algemeen als maatgevend beschouwd. SCK ziet graag dat de commissie BOM kritisch kijkt naar de kosteneffectiviteit van elk nieuw geneesmiddel. Als dure geneesmiddelen op de markt komen en worden voorgeschreven aan patiënten, is het vaak nog onduidelijk wat de exacte meerwaarde ervan zal zijn in de dagelijkse praktijk. SCK pleit voor het opzetten van patiëntenregisters om op langere termijn aan te kunnen tonen hoe (kosten)effectief de toepassing van een duur geneesmiddel is. Hiervoor zijn een goede infrastructuur en database nodig.

Voorkom onder- en overbehandeling

De SCK stelt voor dat beroepsgroepen hun leden periodiek een prognose geven over geneesmiddelen in de pijplijn inclusief de impact op het budget. Daarnaast kunnen beroepsgroepen een geactualiseerde lijst opstellen van behandelingen bij niet-geregistreerde indicaties die voldoen aan de stand van wetenschap en praktijk om zo de toegankelijkheid van dure kankergeneesmiddelen in de nabije toekomst te waarborgen en het risico op onderbehandeling van kankerpatiënten te voorkomen. Echter, het hebben van toegang tot dure geneesmiddelen wil niet  zeggen dat deze middelen daadwerkelijk toegepast moeten worden. Overbehandeling moet voorkomen worden.

Meer informatie

Ontvang ook onze nieuwsbrief
Praat mee