AVL: Drie subtypes prostaatkanker

17 december 2018 – De onderzoeksgroepen van Wilbert Zwart en André Bergman van het Antoni van Leeuwenhoek laten zien dat er drie biologisch heel verschillende subtypes prostaatkanker zijn.

Zij ontdekten de subtypes door fijnmazig in kaart te brengen hoe genen in de tumorcel worden gereguleerd, de zogenoemde ‘epigenetica’. In de toekomst heeft deze driedeling mogelijk implicaties voor de manier waarop individuele patiënten het beste behandeld kunnen worden.

Behandeling op maat

Wereldwijd krijgt per jaar een miljoen mannen de diagnose prostaatkanker en in Nederland zijn dat er 10.000. Bij ongeveer 75% van de mannen met primaire prostaatkanker blijft de kanker weg na een operatie of bestraling. Bij een kwart van de patiënten komt de kanker terug. Momenteel worden prostaatkankerpatiënten vaak op eenzelfde manier behandeld.  Een ‘behandeling op maat’ in een vroeg stadium is nog niet voor iedereen haalbaar. “Tot nu toe is het  bij prostaatkanker voornamelijk een kwestie van trial and error,” zegt internist-oncoloog André Bergman. De indeling in drie subtypes brengt hierin mogelijk verandering.

Hormonale tumor

Prostaatkanker is een hormonale tumor. Het belangrijkste hormoon bij prostaatkanker is testosteron. Testosteron bindt aan een eiwit in de tumorcel, de androgeenreceptor, waardoor de tumor kan groeien. Uit eerder onderzoek wisten de onderzoekers dat de androgeenreceptor aan heel specifieke plekken op het DNA van de tumorcel bindt. En dat heel specifieke DNA-patronen voorspellen bij welke patiënten de prostaatkanker in een later stadium kan terugkeren.

Epigenetica

In het verleden was de zoektocht naar subtypes prostaatkanker vooral gericht op DNA-analyses of op analyses van de activiteit van genen (RNA-analyses). Zwart: ‘De afgelopen jaren hebben wij binnen ons team technieken verbeterd waarmee we met ontzettend hoge gevoeligheid de epigenetica in tumoren in kaart kunnen brengen, dat wil zeggen hoe genen in tumoren worden gereguleerd.  We hebben nu ontdekt dat we, wanneer we al deze data combineren, drie verschillende soorten prostaatkanker kunnen onderscheiden.

De eerste twee groepen waren al in eerder onderzoek gezien maar de derde groep was een verrassing. Alle drie subtypes hebben de androgeenreceptor in de tumorcel, zoals bekend is bij prostaatkanker. Maar in de derde groep is de DNA-binding van de androgeenreceptor sterk verminderd. Dat zou betekenen dat deze tumoren ook minder gevoelig zouden zijn voor hormonen. Toch groeit de tumor. Zwart: “Mogelijk is een hormonale therapie bij deze patiënten ook minder succesvol. De grote vraag is dus: als de androgeenreceptor niet de hoofdoorzaak is dat deze tumor groeit, van welke signalen is de tumorcel dan wel afhankelijk? Toekomstige klinische studies zullen erop gericht zijn om met deze kennis ‘behandeling op maat’ weer een grote stap dichterbij te helpen.”

Meer informatie

Ontvang ook onze nieuwsbrief
Praat mee